نارسایی زودرس تخمدان

نارسايي زودرس تخمدان (POF) يا يائسگي زودرس، يكي از مشكلات استرسزا در خانمهاي جوانتر از ۴۰ سال ميباشد كه مشكلات عديده روحي، جسمي و عوارض زودرس و ديررس را به دنبال دارد. عدم تكامل سلولهاي جنسي منجر به نارسايي تخمدان و کاهش تعداد اين سلولها بیشتر به نارسایی نسبی تخمدان منجر میشود که نتیجه آن آمنوره ثانویه است. تاكنون مطالعهاي در مورد عوامل كروموزومي دخيل در نارسايي زودرس تخمدان در كشور انجام نشده است. این مطالعه برای بررسی اختلالات کروموزومی در مبتلایان به نارسایی زودرس تخمدان مراجعه كننده به بخش زنان و زایمان بیمارستان طالقانی انجام گرفت.روش بررسی: ۳۴ بیمار که بهدلیل قطع قاعدگی قبل از ۴۰ سالگی و ناباروری متعاقب آن، از بهار سال ۱۳۸۴ الی تابستان ۱۳۸۵ به بخش زنان بیمارستان طالقانی دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي مراجعه کرده بودند مورد معاینه فیزیکی و سونوگرافی قرارگرفتند و تستهای هورمونی (PRL، LH، FSH) براي ايشان انجام شد. سطح FSH سرمی همه این بیماران مساوی یا بیش از IU/lit ۴۰ بود. پس از آن مبتلایان برای مشاوره ژنتیک و آزمایش سیتوژنتیک (کاریوتایپ) به متخصص ژنتیک معرفی شدند.نتايج: ۸/۸۱% افراد مورد بررسي كمتر از چهل سال و ۲/۱۸% چهل سال يا بيشتر سن داشتند. ۶/۱۷% این بیماران ( ۶ نفر) با میانگین سنی ۶/۷۱/۳۲ کروموزومهای X مشخصاً غیرطبیعی داشتند؛ بهطوريكه کاریوتایپهای موزائیک ۴۵, X/۴۶, XX یا ۴۷,XXY (کلاین فلتر)، موزائیک ۴۶, XX/۴۷, XXX را نشان دادند.نتیجهگیری: با وجود عدم مشاهده اختلاف معنیدار بین POF و آنومالی کروموزومی، اختلالات کروموزومی مشاهده شده در این مطالعه و در تعداد اندک از بیماران تحت بررسی که بهدلیل نارسایی زودرس تخمدان به یائسگی زودرس مبتلا شده بودند و در جستجوی راهی براي درمان یا روشی که به کمک آن بتوانند صاحب فرزند شوند و مادر بودن را تجربه کنند، مطالعه کروموزومی به عنوان یکی از قدمهای اولیه برای بیمار در جهت آگاهی از علت آمنوره ثانویه او پیشنهاد میشود. اطلاعات بهدست آمده از آزمونهای سیتوژنتیک مثل آنالیز کروموزومی برای مدیریت بیمار، مشاوره ژنتیک و برنامههای آینده فرد بیمار حائز اهمیت است.

نارسایی در عملكرد تخمدان

یائسه به زنی گفته می‌شود كه به مدت 12 ماه متوالی عادت ماهانه نشود و در این زمان به این اطمینان می‌رسیم كه دیگر تخمدان‌ها فعالیتی نداشته و امكان باروری وجود ندارد. در این افراد میزان هورمون‌های زنانه‌ای كه از تخمدان ترشح می‌شود، بشدت كاهش می‌یابد و در نتیجه فرد یائسه با عوارض این مساله یعنی پوكی استخوان، گرگرفتگی، خشكی واژن، تغییرات پوست و… روبه‌رو می‌شود. سن معمول یائسگی حدود پنجاه سالگی است كه البته بیش از هر چیز ژنتیك تعیین‌كننده سن یائسگی است؛ یعنی در كسانی كه بستگان درجه یكشان زودتر یائسه می‌شوند، یائسگی زودتر اتفاق می‌افتد.

اما زمانی از كلمه یائسگی زودرس استفاده می كنیم كه بیمار در سن زیر چهل سالگی یائسه شود كه این مساله برای فرد ناراحت كننده است و عوارض روانی زیادی دارد. برای محرز شدن تشخیص باید آزمایش انجام شود تا مطمئن شویم خانم یائسه است و سپس درمان های لازم را شروع كنیم؛ البته این درمان ها برای پیشگیری از یائسگی نیستند، چون یائسگی درمان ندارد. بلكه درمان ها برای پیشگیری از عوارض یائسگی از جمله پوكی استخوان، گرگرفتگی و خشكی واژن است.

به چه مسائلي بايد پرداخت؟
در مورد امکان نارسايي زودرس تخمدان بحث کنيد ولي به بيمار بگوييد که اين مساله در 34 سالگي ناشايع است و ديگر علل نامنظمي قاعدگي (که شايع‌ترين آنها نشانگان تخمدان‌هاي پلي‌کيستيک(1) [PCOS] است) را معمولا مي‌توان با موفقيت درمان کرد. البته نارسايي زودرس تخمدان يک جزء خانوادگي دارد. لذا رد اين تشخيص مهم و محتمل، از اهميت زيادي برخوردار است چرا که مسائل عمده‌اي را براي باروري فرد در آينده دربر دارد.

علائم  نارسایی زودرس تخمدان

1: افزايش وزن

2: هيرسوتيسم

3: آکنه

4: آکانتوز نيگريکانس

 علت يائسگي يا نارسايي زودرس تخمدان چيست؟

در بسياري از موارد ممكن است علت ژنتيك براي توقف زودرس كار تخمدان وجود داشته باشد، كه اين اختلالات ژنتيكي با اختلال در كار تخمدان سبب از دست رفتن تخمكها مي‏شود. در بعضي مواقع ممكن است اختلال ايمني كه منجر به پاسخ غير طبيعي بدن نسبت به بافتهاي خودي مي‏شود وجود داشته باشد. گاهي اوقات نيز التهاب در تخمدان به دليل بعضي عفونتها مانند اوريون باعث يائسگي زودرس مي‏شود. همچنين در بعضي موارد، شيمي درماني يا اشعه درماني باعث بروز يائسگي زودرس مي‏شود.

از علل این مشكل رادیوتراپی است: بیمارانی كه به دلیل انواع سرطان ها تحت درمان با اشعه ایكس قرار می گیرند، براساس سن بیمار در زمان درمان و دوز اشعه و محل رادیوتراپی ممكن است، دچار نارسایی زودرس تخمدان و یائسگی شوند. هرچه سن بیشتر باشد و هر چه میزان اشعه بالاتر، احتمال یائسگی بیشتر است. از عوامل دیگر شیمی درمانی است، در این مورد نوع داروی شیمی درمانی در ایجاد یائسگی نقش دارد، اما سعی می شود با دادن داروهای مختلف قبل از شیمی درمانی و رادیوتراپی از آسیب شدید به تخمدان جلوگیری شود. حتی امروزه سعی می كنند از این بیماران قبل از درمان تعدادی تخمك گرفته و در شرایط آزمایشگاهی نگه دارند تا در زمان مناسب برای بارور شدن بیمار از آن استفاده كنند.

اما مهم ترین علت نارسایی زودرس تخمدان عوامل ژنتیكی و كروموزومی و همین طور اختلالات ایمنی است؛ بنابراین در این افراد باید بررسی كروموزومی انجام و در صورت وجود بیماری های خاص، این بررسی در فرزندان و بستگان درجه یك بیمار صورت می گیرد تا اقدام های لازم برای این افراد انجام شود.

درمان

در این افراد از آنجایی كه احتمال بیماری های قلبی به دلیل كاهش هورمون های زنانه بشدت افزایش می یابد، باید درمان های هورمونی هر چه زودتر آغاز شود و به او تذكر داد كه عوارض درمان هورمونی در او كه سن پایین تری نسبت به افراد یائسه معمولی دارد، قابل اغماض است و از طرفی مصرف این داروها می تواند برای ایشان یك زندگی عادی را به دنبال داشته باشد.

در این افراد همراه با كنترل های مربوط قرص استروژن همراه با پروژسترون داده می شود كه گاه این درمان به خونریزی های اندك ماهانه منجر می شود، اما نباید به اشتباه افتاد و فكر كرد كه با این كار عملكرد تخمدان ها برگشته است؛ البته در موارد اندكی (حدود 5 تا 10 درصد) تخمدان به مدت كوتاهی به فعالیت عادی بر می گردد و امكان باروری هم به وجود می آید، در بیشتر این افراد امكان باردار شدن به صورت طبیعی نیست، اما می توانند از تخمك اهدایی برای بارور شدن استفاده كنند.